Genel Bilgiler

Selenyum, kalkojen grubuna ait bir ametaldir. Kimyasal özellikleri kükürt ve tellür ile benzerlik gösterir. Işığa duyarlı elektriksel özellikleri (fotovoltaik ve fotokondüktif) ile tanınır. Hem endüstriyel bir malzeme hem de canlılar için gerekli bir eser elementtir.

Fiziksel Özellikleri

• Hal: Katı (oda sıcaklığında)
• Erime Noktası: 221°C (gri form)
• Kaynama Noktası: 685°C
• Yoğunluk: 4.81 g/cm³ (gri)
• Yapısı: Birkaç allotropu vardır (Kırmızı, gri, siyah)
• Renk: Metalik gri (en kararlı), kırmızı toz

Kimyasal Özellikleri

• Havada yandığında mavi alev çıkarır ve çürük turp kokusu (selenyum dioksit) verir
• Su ile reaksiyona girmez
• Nitrik asitte çözünür
• Işık altında elektrik iletkenliği artar (fotoiletkenlik)
• Kükürt gibi polimer zincirleri oluşturabilir

Kullanım Alanları

• Cam Endüstrisi: Cama kırmızı renk vermek ve camdaki yeşilimsi tonu gidermek için
• Elektronik: Fotokopi makinelerinin tamburlarında, güneş pillerinde
• Metalurji: Paslanmaz çelikte işlenebilirliği artırmak için
• Kozmetik: Kepek önleyici şampuanlarda (selenyum sülfür)
• Sağlık: Gıda takviyelerinde antioksidan olarak

İlginç Bilgiler

• Adı Yunanca "Selene" (Ay) kelimesinden gelir; çünkü Tellür (Dünya) elementiyle ilişkilidir
• Brezilya fıstığı dünyadaki en zengin doğal selenyum kaynağıdır
• Aşırı selenyum alımı "selenozis" adı verilen zehirlenmeye yol açar, saç ve tırnak dökülmesine neden olur
• Fotokopi teknolojisinin (xerography) temelini selenyumun ışık hassasiyeti oluşturur

Tarihçesi

Selenyum, 1817 yılında İsveçli kimyager Jöns Jacob Berzelius tarafından keşfedilmiştir. Berzelius, sülfürik asit fabrikasında kırmızımsı bir tortu fark etmiş, önce bunun tellür olduğunu düşünmüş, ancak daha sonra yeni bir element olduğunu anlamıştır.

Bileşikleri

• SeO₂: Selenyum dioksit
• H₂Se: Hidrojen selenür (çok toksik gaz)
• SeS₂: Selenyum sülfür (şampuanlarda)
• Na₂SeO₃: Sodyum selenit